Trang chủ | Bạn đọc viết | Thông tin rao vặt | Đặt báo
 
 
 
 
Tiếp thị công nghệ
 
 
 
 
 
20/12/2014 10:39 GMT+7
  Khoa học & Đời sống
Các bán cầu não cân đối hài hòa
25/06/2008 09:23 GMT+7

Hai phía của não bộ não con người dường như luôn luôn đua tranh, giúp chúng ta có ý thức về toàn bộ không gian bao quanh.

Một số tri giác chỉ nhận thức được phía bên phải. Sau một tổn thương ở bán cầu não phải họ không thể tự ý quay đầu hoặc nhìn về bên trái. Hậu quả, họ chỉ có thể đi phía bên phải hoặc phàn nàn đã không ăn đủ đĩa thức ăn của mình khi mà họ không đụng chạm đến nửa đĩa bên trái. Những người bị tổn thương gây ra sự tê liệt bên trái bán cầu não đôi khi cũng không ý thức được điều đó.

Kỳ lạ hơn nữa là sự rối loạn đó có quan hệ đến những thông tin hoặc những hình ảnh thể hiện đã lưu giữ từ lâu trong trí nhớ. Ví dụ, các bệnh nhân vẽ các hoa cúc tây mà không có một cánh hoa nào ở bên trái hoặc vẽ những nhân vật chỉ có một mắt, một cánh tay hoặc chỉ một chân, tất nhiên bên phải. Bệnh lý kỳ lạ này mà người ta gọi là sự hờ hững một bên hoặc bán hờ hững, tác động đến định hướng chú ý bên trái, những thông tin đến từ bên trái và cả sự hình dung phần bên trái của một không gian.

Từ những năm 1970, phương pháp phục hồi chức năng cho sự hờ hững một bên nhằm làm cho bệnh nhân có ý thức về những sự quên của mình về bên trái bằng cách luyện cho bệnh nhân tự chủ động chú ý đến nửa phía đó của không gian. Nhờ có những phương pháp gọi là phương pháp "đi xuống", các bệnh nhân được kích thích qua một thử nghiệm lâm sàng khi có tình huống nhạy cảm. Tiếc thay, hiệu quả của việc điều trị biến mất ngay khi sự tập trung của bệnh nhân giảm.

Sự không thành công đó đã buộc các nhà nghiên cứu thử hoàn chỉnh những quy trình khác, gọi là quy trình "đi lên". Mục tiêu của họ không phải là phục hồi chức năng chú ý mà làm ngắt mạch các mức độ tri giác đạt được bằng cách tác động lên não bởi những con đường quanh co. Năm 1985, người ta đã nhận thấy như vậy, sau khi tiêm nước lạnh ở đáy tai trái, một số bệnh nhân lại hướng được về bên trái của mình hoặc về những đồ vật đối xứng. Một số khác, quên cả lý do mình có mặt ở bệnh viện, bỗng có ý thức về sự liệt của mình và nhớ lại tất cả những gì đã xảy ra từ khi có tai nạn. Một kết quả ly kỳ, nhưng rất chóng vánh vì các bệnh nhân lại trở lại trạng thái ban đầu chỉ vài chục phút sau khi tiêm.

Độc quyền hoạt động

Sự tồn dư yếu cũng như cách thức đi lên đó không dẫn đến những tác dụng chữa bệnh. Tuy nhiên nó đã cho phép có một khám phá quan trọng: hiệu quả của việc tiêm vượt quá liều kích thích  có khả năng khiến những bệnh nhân hờ hững, ít được luyện nhất (lệch đầu hoặc các mắt về bên phải) với những rối loạn nhận thức nhất đã được cải thiện.

Giải thích như thế nào hiện tượng đó?

Trong những năm 1970, Kenneth Heilman, Trường Đại học Floride, đã đưa ra giả thiết như sau: hoạt động tương đối đối xứng của hai bán cầu não giữ chúng trong một trạng thái cân đối hài hòa. sự hờ hững một bên xuất hiện vì bán cầu não bị tổn thương không còn nhận đủ những sự đòi hỏi giác quan để cân bằng với những thông báo mà bán cầu kia truyền đi. Để thu tóm, bán cầu khỏe mạnh, tích cực hơn nhiều, độc quyền mọi sự chú ý, bạt về phía mà bán cầu giám sát. Trong khuôn khổ đó, nếu tiêm nước lạnh vào tai làm thay đổi cán cân giữa hai tiền đình tai, các cơ quan cân bằng nằm ở tai trong. Do đó sự thường biến này làm thay đổi sự cân bằng giữa hai bán cầu và đánh thức bán cầu bị mắc bệnh.

Giải thích này một phần dựa trên những kết quả trước kia, có được trong những năm 1950. Thời đó, để chữa trị một số trường hợp động kinh nặng, các thầy thuốc tách hai bán cầu não ra.  Khi giơ những hình ảnh khác nhau cho mắt phải hoặc mắt trái của những cá nhân được mở như vậy, một số bộ phận chuyên môn hóa của các bán cầu não đã được phát giác ra. Chẳng hạn, bán cầu trái quản lý ngôn ngữ và bán cầu phải quản lý những chức năng không gian. Điều đó là đúng với những người thuận tay phải, cũng như cho đa số những người thuận tay trái. Và điều này cũng giải thích rằng sự bán hờ hững chỉ xuất hiện sau khi thùy phải bị tổn thương.

Ngoài ra, trong những năm 1960, James Sprague, Trường Đại học Pensylvanie đã chứng minh rằng sự phân chia lao động đó cũng kèm theo một sự ganh đua giữa hai bán cầu não. Sự phân chia đó đã gây ra ở những con mèo một sự thiếu hụt thị giác quan trọng bằng cách thực hiện một sự tổn thương của vỏ não thị giác. Sau khi tiến hành một sự tổn thương thứ hai ở tầm dưới vỏ não của bán cầu não kia của những con vật đó, James Sprague chỉ ra rõ sự thiếu hụt thị giác của các con chuột thoái triển. Kết quả có vẻ ngược đời đó đã cho phép ông kết luận rằng một sự tổn thương không chỉ gây ra một sự thiếu hụt về hoạt động cục bộ. Sự tổn thương đó cũng có thể chồng chéo nhau và đôi khi rất tích cực với những diện tích bị tổn thương bằng cách biến đổi các chức năng ức chế những chức năng này, vì điều này có thể cho phép làm cho hai phía bán cầu não cân đối hài hòa.

Sau "hiệu ứng Sprague" đó, hai sự tổn thương não có thể tạo ra một sự thiếu hụt chăm chú yếu hơn là chỉ một sự tổn thương. Điều đó đã được một êkíp ở Geneve xác nhận năm 1996, ở người, những triệu chứng của một bệnh nhân bán hững hờ có liên quan trực tiếp đến sự thiếu hụt khả năng chăm chú (đã thoái triển) sau khi sự tổn thương khác xuất hiện một cách tự nhiên, trên bán cầu trái trong một miền gần như tổn thương của bán cầu phải. Đúng là người ta không thể thực sự vui mừng vì điều đó, vì những thiếu hụt khác đã đi theo sự tổn thương mới.

Quan sát này mới đây đã được tái tạo bằng thí nghiệm. Nhờ có một kỹ thuật cho phép làm rối loạn một cách tạm thời sự vận hành của một diện tích não được xác định rõ. Nhờ sự kích thích từ xuyên qua não, những êkíp Italia đã xác nhận rằng sự ức chế những nơron nằm ở mặt sự tổn thương, ở phía phải não, cải thiện sự hờ hững một phía. Kỹ thuật này chính nó cũng chỉ tạo ra những cải thiện tạm thời,  nhưng không được sử dụng cho những mục đích điều trị. Trái lại, những kỹ thuật phục hồi chức năng "đi lên" khác có những hiệu quả lâu dài hơn. Ví dụ, năm 1998, một nghiên cứu đã chứng tỏ rằng sau khi đeo chốc lát những kính làm trệch thị trường, những cá nhân bị chứng bán hờ hững lại có ý thức về phía trái trong nhiều ngày. Sự phục hồi chức năng này rõ ràng không tạo ra tổn thương trong bán cầu lành mạnh. Vậy, phải chăng cơ chế não được đưa ra để định hướng lại sự chú ý về bên trái?

Sự chuyển chức năng

Mới đây, James Sprague đã xem xét lại những phương pháp trên. Theo những kết quả sơ bộ, sự cải thiện các triệu chứng có kèm theo sự kích hoạt những diện tích não phía không bị mắc bệnh.

Những quan sát đó thích hợp với "hiệu ứng Sprague" nếu giả định rằng hoạt động phụ đó là dấu vết của một sự ức chế bán cầu khỏe mạnh, dẫn đến một sự làm cân bằng lại giữa hai bán cầu. Tuy vậy, đây không phải là sự giải thích chung về sự gia tăng hoạt động. Như vậy, sự thiếu hụt vận động do sự tổn thương não được bù lại bằng  sự chịu trách nhiệm của bán cầu não kia. Những thí nghiệm mới đây, được thực hiện ở Trường Đại học Oxford, đã sử dụng kích thích từ xuyên qua não ở những người khỏe mạnh để chứng tỏ rằng điều đó có thể tạo ra trong một số điều kiện. Do vậy, các quá trình thu hồi chức năng chuyển, ít nhất một phần, một số chức năng về phía bán cầu não không bị bệnh.

Phải chăng có thể dung hòa hai sự giải thích đó? James Sprague cho rằng có thể sự ức chế bán cầu khỏe để bán cầu này chịu trách nhiệm về một số hoạt động, hẳn là được sử dụng khác nhau, theo kiểu phục hồi chức năng và theo hướng những chức năng yếu cần được phục hồi lại.

Nguyễn Văn Thiêm (Theo BCNN)

 
In Gửi Phản hồi Về đầu trang
 
Tin đã đưa :
Rượu vang đỏ giúp chống béo phì (19/06/2008)
Cà phê làm giảm sự phát triển của bệnh tê liệt thần kinh (23/05/2008)
Đã tìm ra “thủ phạm” gây bệnh “chân tay miệng” ở phía Nam (11/05/2008)
Miền Bắc xuất hiện trẻ bị chân tay miệng (01/05/2008)
Trẻ ăn tốt sẽ học giỏi hơn (17/04/2008)
Phát hiện ra đặc tính ngôn ngữ riêng của não người (15/04/2008)
Máy thái cỏ đa năng của anh “kỹ sư” không chuyên (14/04/2008)
Tìm thấy chất chống ung thư trong súp lơ xanh (12/04/2008)
Phát hiện mới về công dụng của đường đỏ (31/03/2008)
Sự nóng lên toàn cầu: Đe dọa hệ thống cơ sở hạ tầng? (27/03/2008)
 
Vitamin B12 và khám phá mới về những vi chất cấu thành
Phương pháp mới diệt tế bào ung thư
Tìm thấy chất chống oxy hóa trong quả cà chua màu cam
Khỏe nhờ thức ăn
Thực đơn sau Tết: Nhiều rau quả
Vitamin D giúp chống vi khuẩn
Sức khỏe phụ thuộc ngày sinh
Vì sao bé bị hôi miệng?
Tìm ra điểm trong não bộ giúp cai nghiện thuốc lá
Học vấn càng thấp càng dễ bị đột quỵ
Nhai kẹo cao su, chống béo phì!
Trứng gà chống ung thư
Trò chơi kích thích trí thông minh ở trẻ
Bạn đọc viết | Thông tin rao vặt | Đặt báo
Trang chính Đặt làm trang chủ    
© 2004 Bản quyền Báo KHOA HỌC & PHÁT TRIỂN
70 Trần Hưng Đạo - 26 Lý Thường Kiệt, Hà Nội.
Tel: (84 4) 9427577, Fax: (84 4) 9427689 - Email: kh&pt@fpt.vn 
Giấy phép số 299/GP-BC do Cục Báo chí, Bộ Văn hóa - Thông tin cấp ngày 01/07/2004.
Ghi rõ nguồn Báo KHOA HỌC & PHÁT TRIỂN khi sử dụng thông tin từ Website này.